ALUZJA LITERACJA. TEORIA, INTERPRETACJE, KONTEKSTY

Tak ujęty tytuł wstępu oddaje dokładnie sens niniejszego tomu i intencję jego autorów i redaktorów. Przypomnieć wypracowane niegdyś pojęcie, stosowane później w analizie literackiej tylko dorywczo i nie zawsze zgodnie z właściwym jego sensem. Ale przypomnieć nie z lokalnego patriotyzmu naukowego, bo to żaden powód, lecz dla racji zasadniczej, jaką jest jego zgodność z personalistycznym pojmowaniem literatury.

Pojęcie aluzji literackiej ma sens jedynie wtedy, gdy dzieło literackie rozumiemy jako skutek osobowego aktu twórczego - wraz ze wszystkimi tego konsekwencjami; aluzyjnego odwołania nie sposób przecież przypisać jakiemuś "podmiotowi" w sensie jednej z tych kategorii, do jakich przyzwyczajał nas strukturalizm; dokonuje jej autor, człowiek, uczestnik kultury, który zapoznał się z wcześniej napisanym utworem i, uznając jego wartość i ważność, nawiązał do niego w swoim dziele.

Kto wie, czy to właśnie nie oczywistość owego personalistycznego nacechowania aluzji literackiej nie zadecydowała o niechętnym do niej stosunku strukturalizmu; być może mamy prawo widzieć w tym ostatni ślad intuicji ontologicznej, która ostrzegała przed śmiesznością sytuacji, w jakiej to byty tekstowe, owe różne "podmioty" dzieła, miałyby zapoznawać się z rzeczywistością, podczas gdy droga w tym zakresie jest tylko jedna: to w świecie rzeczywistym powstają i są czytane utwory, to wyłącznie z jego "tworzywa", którym są także utrwalone dokonania poprzedników, mogą powstać z woli i pracą autorów nowe dzieła literackie.